رنگارنگ ترین هنر معماری ایرانی
به گزارش وبلاگ عصر نو، خبرگزاری خبرنگاران- کاشی موجود در بنا های ایرانی در مشخص تاریخ حدودی بنا هم به ما یاری می نماید، زیرا در هر دوره، مصالحی برای ساخت بنا ها به کار می فرایند که ممکن است در دوره های پیشین نبوده باشند یا دوره های بعدش چندان استفاده نشود.

به گزارش وبلاگ عصر نو؛ در این متن چند نوع کاشی را که در بیشتر بنا های ایرانی استفاده شده است، آنالیز کنیم تا آن ها را بهتر تشخیص دهیم. تشخیص اینکه یک بنا از چه نوع کاشی و مصالحی استفاده نموده حتّی در مشخص تاریخ حدودی بنا هم به ما یاری می نماید، زیرا در هر دوره، مصالحی برای ساخت بنا ها به کار می فرایند که ممکن است در دوره های پیشین نبوده باشند یا دوره های بعدش چندان استفاده نگردد.
کاشی چیست؟
کاشی در واقع خشت های پخته لعابی است که امروزه برای تزئین بنا ها به کار می فرایند. امّا اگر بخواهید بدانید چطور هنرمندان به این سبک هنری دست پیدا کردند، باید ریشه آن را در سفالگری و استفاده از خشت پخته جستجو کنیم که حتّی به هزاران سال پیش برمی گردد. گفته شده در مصر کاشی های رنگی پیدا شده که قدمتشان به 4700 سال پیش از میلاد مسیح بازمی گردد. امّا تاریخچه کاربرد آجر لعابدار را فعلا به زمان بابلیان (هزاره دوم پیش از میلاد) نسبت می دهند. ایرانیان هم از همسایگانشان شیوه سفالگری و کاشی سازی آموختند و بر اساس آن سبک خودشان را ایجاد کردند. نمونه هایی از کاشی سازی های اولیه را در تخت جمشید و کاخ هخامنشیان می توانیم ببینیم.
در دوره اسلامی که هنر های ایرانی به اوج خودشان می رسند، کاشی هم وارد سبک های تازه ای می گردد. به دوره صفویان که می رسیم به دلیل تاکید بر تزیینات در معماری، با تزیینات بی بدیل بنا ها با کاشی روبه رو می شویم؛ مثل مساجد پر تزیین اصفهان که چشم هر بیننده ای را به خودش خیره می نماید.
کاشی زرّین فام
منظور از کاشی زرین فام، کاشی هایی است که به رنگ طلایی یا سبز تهیه می شوند. کاشی های زرین فام محکم هستند و درجه پخت کمتری دارند. روی کاشی را با لعاب سفید قلع می پوشانند و بعد از حرارت دادن آن را با کلراید فلزات نقاشی می نمایند. در نهایت آن را در کوره قرار می دهند تا زمانی که نزدیک ذوب شدن باشد. دود که در کوره ایجاد می گردد، موقع احیاء و ایجاد نقوش قهوه ای است که بعد طلایی و سبز می گردد. گفته شده این کاشی بیشتر در کاشان، ری، گرگان، ساوه و نیشابور تهیه می شده است.
کاشی معرّق
کاشی معرق به قطعه های عظیم و کوچک بریده شده می گویند که بر اساس طرح، با نقش ها و رنگ های مختلف تراشیده شده و آن ها را کنار هم قرار می دهند و در نهایت به شکل قطعه ای عظیم درمی آید. این سبک کاشی از گذشته بین اروپاییان به موزاییک معروف بوده. (البته تفاوت هایی هم دارند)
در کاشی معرق معمولا از رنگ های سفید، آبی تیره، فیروزه ای، سبز و پرتقالی استفاده می گردد. کارگاه های فراوری این کاشی معمولا در اصفهان، مشهد و تا حدودی تهران اشاره نمود.
کاشی معقلی
کاشی های مُعَقلی از ابعاد بسیار کوچک تهیه می شوند و از پهلوی هم قرار دریافت این کاشی های کوچک، کار معقلی انجام می گردد. گاهی این کاشی ها با آجر ترکیب می شوند که این کار باعث جلوگیری از انبساط و انقباض کاشی ها در سرما و گرما می گردد در نتیجه از پریدن و خرد شدن لعاب کاشی، جلوگیری می گردد.
در کاشی کاری معقلی از انواع خطوط مستقیم در محور های عمودی و افقی و گاه خطوط مورب با زاویه 45 درجه و شطرنجی استفاده می نمایند. معمولا اگر قرار باشد خطوط کوفی بنایی در تزیین به کار رود، همراه آن از کاشی معقلی استفاده می نمایند.
کاشی بنایی
این سبک کاشی در عصر صفویان به کمال خودش رسید. کاشی بنایی طرح های هندسی دارد و از تلفیق اشکال هندسی با مساحتی 4 تا 8 ساخته می گردد. طرح های کاشی بنایی شبیه خاتم است با این تفاوت که در خاتم فقط شکل های مثلث است، امّا در کاشی بنایی هم مثلث و هم مربع به کار می رود. هر کدام از طرح های کاشی بنایی برای خودشان اسم و رسمی دارند؛ مثلا معروفترینشان کند و کلیل است.
این سبک کاشی هم مانند کاشی معرق ساخته می گردد.
کاشی مینایی
این کاشی با طرح های اسلیمی، ختایی و گیاهی معمولا تزیین می گردد. بیشتر آبی رنگ است و در بنا های قدیمی تر معمولا دیده می گردد. استفاده از آن در نمای بیرون بنا متداول بوده است.
کاشی هفت رنگ
کاشی هفت رنگ از سبک های معاصر کاشی است که دوره قاجار بسیار پر کاربرد بود. گفته شده این سبک کاشی به تاثیر از جهت مدرنیته ایران ایجاد شده و کیفیت کمتری هم به نسبت کاشی های قبلی دارد.
این کاشی از تلفیق خشت های ظریف و لعاب داری که هر کدام قسمتی از یک طرح کلی هستند، ایجاد می گردد. اندازه کاشی های هفت رنگ 15 در 15 است و هفت رنگ متداول آن عبارتند از: لاجوردی، فیروزه ای، قرمز، زرد، حنایی، سفید و سیاه. گفته شده اصفهان، مشهد و تا حدودی تهران از مراکز تهیه این کاشی های هفت رنگ هستند.
منبع: خبرگزاری آریا